اثبات و یا رد بر مسئله شرف الشمس
131 بازدید
موضوع: هیأت و نجوم


بسم الله الرحمن الرحیم 
سلام و تحیت

موضوع شرف شمس در روایات ما مثبوت نیست و ساختن آداب برای آن مورد وثوق نمی باشد. 
مرحوم کفعمی در کتاب مصباح می نویسد : در بعضی كُتُب‏ علماي شيعه ديدم  حضرت علی علیه السلام عازم جهاد بودند؛در بین راه اَشکالی را بر روی سنگی حک نمودند و فرمودند این رمز پیروزی ماست و سندی برای آن ذکر نمی کند؛ در ضمن ممکن است ؛حضرت نقشه عملیات مربوط به جنگ را طرح فرموده باشند فتامل جیدا .
مرحوم شيخ بهايى رحمه الله هم همين شكل را در كتاب «سرّ المستتر» با اندكى تغيير آورده است. 
البته در كتب مذکور؛ نام این اشکال  «شرف‏ الشمس» نیست و احتمالاً تشخيص اساتيد علم ختوم و اذكار اين بوده كه اين شكل در شرف شمس - كه نوزدهم فروردين ماه است - نوشته شود. 
باید گفت :براى نوشتن اين شكل يا حك آن بر روى انگشتر، در نوزدهم فروردين هم سند مكتوبى يافت نشد.
برخی از آقایان این گونه نظر داده اند : 
شرف الشمس از علوم غريبه است، لكن در كتب متقدمين(عالمان قدیم از صدر اسلام تا چند قرن پیش) اعم از روايي و ادعيه و اذكار اثري از آن نيست. فقط متاخرين در چند قرن اخير آن را مطرح نموده اند.
آن چه قابل توجه است : حداقل تا قرن های متمادی، از روایت منسوب به امیرالمومنین علیه السلام در باب شرف الشمس، در کتب حدیثی شیعه، مطلبی وجود ندارد و ابهام اصلی همین است .
حتی در کتاب حلیه المتقین علامه مجلسی اعلی الله مقامه که درباره تمام نگین های انگشتر از معصومین علیهم السلام روایت آورده، هیچ اسمی از شرف الشمس نیست ؛ یعنی این موضوع در زمان علامه مجلسی رضوان الله، نیز مطرح نیست. 
و مهم تر این که سیره اهل‌بیت علیهم‌ السلام نیز ارجاع به رموز نجومی و علوم غریبه نبوده و منجمین آن زمان را که برای ستارگان تاثیر استقلالی قائل بودند را لعن و طرد و منع می‌نمودند.
نکته دیگر ؛ این که : محققین علم نجوم، معتقدند: شرف الشمس به وقتی می گویند که شمس در ۱۹  درجه برج حمل قرار بگیرد. و منظور از ۱۹ درجه قرارگیری شمس در برج حمل است نه اینکه منظور روز ۱۹  فروردین باشد! 
ابوریحان  بیرونی  در کتاب التفهیم در باب « در احکام نجوم » فصل « بهرهای (بهره ها ) ستارگان اندر بروج »  زیر عنوان «شرف و هبوط ستارگان کدامند ‌‌» مطالبی را در خصوص شرف سیارات نوشته است .
براساس جدول کتاب التفهیم شرف شمس هنگامی است که خورشید ۱۹ درجه در برج حمل باشد.
ظاهرا خود جناب ابوریحان بیرونی نیز براساس آن چه در ابتدای باب احکام نجوم آورده است؛ به این موضوعات اعتقادی ندارد اما چون منجمین اغلب این موارد را در مطالب خود آورده اند او هم در التفهیم آورده است و تصریح می کند در تعیین موقعیت مداری اجرام منظومه شمسی برای «شرف» بین اقوام اختلاف است.
مایه حیرت و تعجب این مبحث است ؛ برای شرف شمس؛ تاریخ شمسی تعیین نموده؛ در حالی كه؛ در روایات و مناسبت های اسلامی، تاریخ هجری قمری، مورد استناد است .
در ترسیم و نوع نوشتن شرف شمس، اختلاف وجود دارد و هرکسی برای خودش یک تصویری را اختراع کرده است.
آن چه در " ریحانة الادب " از ابوالبدر هم مثبوت است ؛ ثابت می کند این موضوع امری مشوش و بی سند است و به نقل از " اعیان الشیعة " می نویسد : این اشکال ظاهرا مطابق ابیات مذکوره نیست و در ادامه می نویسد : در ریاض العلماء است که این اشکال را در ایام جمعه رمضان و یا فقط روز جمعه ذخر آن ماه مبارک ... .  
با دقت در برخی از اشکال و تصاویر این دعا، به سهولت ستاره داوود که از اختصاصات یهود، می باشد متصور می گردد؛ که با توجه به بی سند بودن مطلب و انگیزه یهود در ایجاد انحراف و خرافات در مکتب اسلام ؛ شرف شمس  
 تامل برانگیز می شود.
سخن دیگر: این احتمال نیز متصور است ؛ريشه اصلي آداب “شرف الشمس”  از ستاره پرستان و خورشيد پرستانی كه در بين النهرين و ... اخذ ؛ شده است و بعد اشخاصی با ظاهری اسلامی نشر داده اند. 
ماهیت عبادات اسلامی به گونه ای است که ترویج خورشید پرستی و ...نشود .
به عنوان مثال اوقات نمازهاي يوميه طوري تنظيم شده است كه خورشيد در حال اوج گرفتن يا طلوع كردن نباشد.
نماز صبح قبل از طلوع خورشيد و نماز ظهرین بعد از زوال آن شروع ونماز مغرب و عشا نیز بايد بعد از غروب خورشيد اقامه شود و اقامه نماز مستحبي در وقت طلوع خورشيد كراهت دارد.
آیت الله مکارم شیرازی در پاسخ استفتائی از ایشان چنین مرقوم فرموده اند : حرز مزبور (شرف شمس) اعتبار ندارد و در روایات معتبر نیامده است و محتوای آن هم محتوای قابل ملاحظه ای نیست و سزاوار است مومنین و مومنات برای حفظ خود از آیات و روایاتی که از معصومین علیهم السلام در کتب معتبر وارد شده است استفاده نمایند.

والله المستعان 
سید حسین خادمیان نوش آبادی